Quo Vadis (Henryk Sienkiewicz)

Quo Vadis

[Quo Vadis, Domine? : Thưa thầy, thầy đi đâu?]

Henryk Sienkiewicz

2.jpg

Bản thân tôi rất ít khi đọc các tác phẩm văn học kinh điển vì nhiều bộ tôi thấy rất là buồn ngủ, nhiều lúc tự hỏi tại sao người ta lại thích cho được. Nhưng khi tôi đọc được “Quo Vadis”, tôi phải thốt lên rằng đây là một tuyệt tác, ấy vậy mà khi search từ khóa “quo vadis” trên google, ngoài các bài wiki và một số bài nước ngoài ra, dường như tôi không thấy có bài viết Việt Nam nào. Chả nhẽ tác phẩm này ở Việt Nam lại không thu hút độc giả như thế? *khóc ròng* Chả nhẽ không có ai cùng thích nó như tôi ư? Thôi thì tôi đành tự an ủi mình rằng gu đọc sách của mỗi người khác nhau vậy.

Quo Vadis là một tác phẩm tiểu thuyết lịch sử có yếu tố sử thi lấy bối cảnh về đế chế La Mã dưới thời bạo chúa Nero (Nero Claudius Drucus Germanicus: 15-68). (để có thể hiểu thêm về câu chuyện, xin hãy đọc thêm bài về lịch sử đế chế La Mã tại đây). Cuốn tiểu thuyết trải dài với những cuộc chiến: cuộc chiến ban đầu giành lấy người mà mình yêu của chàng sĩ quan Vinixius dưới sự giúp sức của chú mình Petronius, cuộc chiến tranh giành sự sủng ái của Nero giữa các quan với nhau, rồi thì cuộc chiến không đáng có do sự ganh ghét của Poppea (người vợ của Marcus Salvius Otho sau Nero thông dâm cùng rồi cưới làm phi, sở dĩ là phi vì Nero đã giết chết mẹ, vợ, em trai mình), cuộc chiến giữa các Kito giáo và Nero, cuộc chiến giữa vị thần Cricux của Kito với đa thần của La Mã, cuộc chiến giữa chân lý yêu thương với thế giới điên loạn cuồng hoan, giữa nhà duy mỹ với kẻ hề cứ cố bám lấy cái gọi là “nhà nghệ sĩ chân chính”. Tất cả hòa quyện trong lời văn lúc châm biếm lúc thương yêu, trong những câu thoại dường như chỉ cần đọc lên thôi cũng thấy như mình đang hát, bởi câu thoại chan chứa trong mình những lời ca của sử thi, của thần thoại Hy Lạp. Đây là một điểm mà tôi rất thích ở thơ văn xưa, đó là họ nói ý với nhau thông qua những hình ảnh, những câu chuyện, những điển tích mà nếu nói thông thường, theo lối văn hiện đại ngày nay thì gọi là theo lối nói thật, thẳng ( phũ) thì không thể diễn đạt hết được. Mà hơn nữa, cái cách mượn bóng mượn gió ấy tôi thấy hay hơn gấp nhiều lần những câu từ thóa mạ nhau, những lời thô tục bây giờ. Như kiểu “cầu cho đối với các cháu đảo Xyxilia sẽ thành một khu vườn Herperyda, cầu những nữ thần đồng nội, những nữ thần rừng và thần suối sẽ rải đầy hoa trên đường các cháu đi, cầu cho bồ câu trắng kéo về làm tổ trên những hàng cột và những trang trí hình là oro của nhà các cháu”. Có lẽ vì vậy, tôi rất thích kiểu tác phẩm như thế này.

Qu0 Vadis dữ dội như thế là nhờ cốt truyện và tuyến nhân vật của nó. Tác phẩm xoay quanh câu chuyện tình yêu của chàng sĩ quan Vinixius và nàng Kito giáo Ligia tại Roma – thành đô mà Nero ngự trị. Truyện sẽ sóng yên bể lặng nếu như nàng Ligia không từ chối chàng Vinixius vì cách biệt tôn giáo, để rồi Petronius (vì giúp cháu) mà xin vị hoàng thượng ban hôn. Tai ương đến bởi Poppea sợ Nero sẽ say đắm một kẻ xinh đẹp hơn nàng nên vu cho Ligia giết con trai của Nero và mình. Với sự giúp đỡ của chú Petronius, chuyện này êm xuôi nhưng rồi Nero với sự say cuồng đến điên dại về nghệ thuật của mình, y muốn chứng kiến cảnh một đô thành vĩ đại cháy như thành Troy năm xưa để y có thể chắp bút xướng lên bài ca vĩ đại, thế là hoàng đế hạ lệnh đốt thành Roma. Giữa khói lửa và tiếng la hét ngút trời, y kéo các quan lên một ngọn đồi để đứng đó, nghe y hát khúc ca vĩ đại nhất. Nhưng hoàng đế là một tên nhát gan, sau khi thấy dân chúng nổi loạn và bắt đầu đổ tội cho y, y tìm cách chống lại, y sợ, và rồi y (theo lời kẻ gian) đổ tội lên đầu Kito giáo. Người ta lùng sục Kito giáo khắp nơi, bất cứ ai theo Kito giáo đều bị bắt. Hoàng đế tổ chức các cuộc thi trong hý trường, dân chúng sẽ thỏa sức xem kẻ bị cho là đốt thành kia bị thú vật ăn thế nào, bị đóng đinh vào thập tự ra sao, bị giết, bị hành hạ, bị làm nhục (với trinh nữ) như thế nào, và thậm chí trở thành ngọn đuốc sống trong vườn hoàng đế ra sao. Còn người đọc thì sẽ thấy Nero điên rồ thế nào, cái thú thích máu me của người La Mã kinh khủng thế nào, cái thành đô đó cuồng loạn ra sao, để rồi giữa thành đô đó hai vị đức sứ đồ chăn dắt đàn con chiên (đã tử vì đạo của mình) chết như thế nào. Cái chết đó giống như khúc khải hoàn, cái chết đó hơn hết thảy nghệ thuật gì đó của hoàng đế, cái chết đó giết đi hai người nhưng đạo lý họ truyền cho con chiên của mình còn mãi và lớn mạnh lên, trong khi nghệ thuật của hoàng đế kia chết ngay khi y dùng dao kết liễu cuộc đời mình.

Các nhân vật được miêu tả tương đối kỹ từ suy nghĩ, diễn biến tâm trạng đến hành động. Ai cũng đặc sắc nhưng tôi thấy ấn tượng nhất chính là Petronius, người chú của Vinixius. Đó là một con người rất giỏi, rất tài, và hơn hết ông “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Ông là nhà duy mĩ, là người chỉ sống vì cái đẹp, lấy đêm làm ngày, sống sung sướng, xa hoa nhưng không trụy lạc. Một con người yêu nghệ thuật, hiểu nghệ thuật, và cảm nghệ thuật thực sự. Một con người khôn ngoan biết cách khen vào đâu để Nero thỏa mãn, chê chỗ nào để Nero cũng phải thấy xấu hổ. Ông không cần xu nịnh, xun xoe để được Nero sủng ái, ông chỉ đơn giản khen chỗ cần khen và che chỗ cần chê, và vì chỉ duy ông cảm được nghệ thuật ấy – điều mà Nero không tìm được ở ai khác quanh mình. Ông cũng là một con người vô cùng tình cảm (điều này ông chỉ thể hiện ở những người ông yêu quý). Ông hết lòng tìm mọi cách giúp người cháu trai của mình nhất là lúc Ligia bị bắt giam vì bị phát hiện là người Kito, thậm chí mất luôn cả sự sủng ái của Nero. Và Petronius cũng là người đầy kiêu hãnh. Nero ghét ông, Nero muốn giết ông nên tử hình ông. Được, ông tự chết theo cách của ông. Ông chọn chết cùng cái đẹp trong bữa tiệc quý phái, tao nhã mà mình tổ chức, bên những ly rượu ngon, trong tiếng nhạc của những bài ca dành cho các vị thần và (không biết ông có nên vui không khi) bên cạnh là nàng Eunixe xinh đẹp sẵn sàng chết cùng ông. Máu chảy từ mạch máu hai người, ông vẫn nói chuyện với khách, vẫn nhạc, vẫn lời ca, và dưới ánh dương đỏ hai người dần dần đi vào giấc ngủ. Hỡi Nero, trong đời ngươi đã có phút giây nào hơn ta ngoại trừ địa vị hoàng đế của ngươi chưa?

Và bên cạnh đó, những chi tiết dã man, dễ dàng khiến người đọc yếu tim buồn nôn là những chi tiết miêu tả cách tra tấn người Kito. Quả thực đọc đến những đoạn này tôi chỉ đọc lướt vì nó thực sự rất kinh khủng. Ngoài ra nhan đề của tác phẩm đầy đủ là “Quo Vadis, Domine” (thưa thầy, thầy đi đâu?). Cụm từ này bắt nguồn từ một truyền thuyết của đạo Kito. Tương truyền, khi Nero ra lệnh truy nã và khủng bố các tín đồ Kito, sứ đồ Piotr phải rời khỏi Roma lánh nạn. Trên đường đi Pior thấy Đức Chúa Cricux hiển hiện, bèn hỏi : “Qu0 Vadis, Domine” (Người đi đâu vậy thưa Đức Chúa) . Chúa đáp: “Khi ngươi rời bỏ dân ta thì ta phải đến Roma đóng đinh câu rút lần thứ hai”. Sứ đồ Piotr tỉnh ngộ, quay về Roma, rồi tử vì đạo cùng các con chiên. Tác phẩm cũng được dựng thành phim rồi nhưng trình tiếng anh của tôi chưa đủ để hiểu hết nó (xấu hổ quá). À, bản của Nguyễn Hữu Dũng dịch rất hay nữa.

Quo Vadis là một cuốn tiểu thuyết tuyệt vời, quả xứng đáng với giải thưởng Noben văn học (1905). Dù bản thân nó là rất là dày (cuốn tôi đọc khổ dài, trang nào cũng đặc chữ mà hơn 650 trang lận) nhưng rất đáng đọc luôn, thậm chí còn có thể vắt nước mắt của bạn. Chính tôi khi đọc đến cái chết của Petronius cũng nức nở một hồi.

(Ngày 14/1/2017)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s